басуу
Кыргызча
[түзөтүү]
- Муундарга бөлүнүшү: ба-суу
- Уңгу: -бас-
- Кыймыл атооч мүчөсү: -уу-
- Айтылышы ЭФА: /[bˈɑs]/
атоочтук жана чакчыл этиштер
| атоочтуктар | чакчылдар | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| -ган | -ар | -мак | -(ы)п | -а / -й | -ганда |
| баскан | басар | басмак | басып | баса | басканда |
| жак | өткөн | терс | суроо |
|---|---|---|---|
| мен | басыптырмын | баспаптырмын | басыптырмынбы |
| биз | басыптырбыз | баспаптырбыз | басыптырбызбы |
| сен | басыптырсың | баспаптырсың | басыптырсыңбы |
| силер | басыптырсыңар | баспаптырсыңар | басыптырсыңарбы |
| сиз | басыптырсыз | баспаптырсыз | басыптырсызбы |
| сиздер | басыптырсыздар | баспаптырсыздар | басыптырсыздарбы |
| ал | басыптыр | баспаптыр | басыптырбы |
| жак | ырастоо | терс | суроо |
|---|---|---|---|
| мен | басып жатам | басып жатпайм | басып жатамбы |
| биз | басып жатабыз | басып жатпайбыз | басып жатабызбы |
| сен | басып жатасың | басып жатпайсың | басып жатасыңбы |
| силер | басып жатасыңар | басып жатпайсыңар | басып жатасыңарбы |
| сиз | басып жатасыз | басып жатпайсыз | басып жатасызбы |
| сиздер | басып жатасыздар | басып жатпайсыздар | басып жатасыздарбы |
| ал | басып жатат | басып жатпайт | басып жатабы |
Семантикалык касиеттери
[түзөтүү]Мааниси
[түзөтүү]- Жөө жүрүү, кадам таштоо. Аяк менен кадам шилтеп бир жерден экинчи жерге жылуу. ◆ Ал күн сайын таза абада эки саат жөө басат
- Кысуу, ныктоо. Бир нерсенин үстүнөн салмак менен же күч менен кысуу. ◆ Баскычты басып жарыкты күйгүздү
- Басмадан чыгаруу. Кагаз бетине тамгаларды же сүрөттөрдү түшүрүү, китеп же гезит чыгаруу. ◆ Бул журнал жаңы технология менен басып чыгарылды
- Жумуртка басуу. Куштардын балапан чыгаруу үчүн жумуртка үстүндө жатышы. ◆ Тоок жумуртка басып жатат
- Басып алуу. Күч менен ээлеп алуу же бир нерсенин үстүн жаап калуу (мисалы, туман же кар). ◆ Тоолорду калың туман басып калды
- Каптоо, толтуруп жиберүү. Суунун же башка нерсенин бир нерсени толук жаап калышы; молчулук, көптүк. ◆ Суу баскан жер — берекелүү болот
- Басаңдатуу, азайтуу. Үндүн чыгышын же сезимдердин курчушун төмөндөтүү, токтотуу. ◆ Ачууңду бас, сабырдуу бол
- Кол салуу, тепсөө. Бирөөнүн аймагына же мүлкүнө күч менен кирүү, тебелеп-тепсөө. ◆ Баспасын душман төрүңдү
- Карта оюнунда. Карта оюнунда чоңураак же күчтүүрөөк карта менен каршылашынын картасын алуу. ◆ Ал ондукту матыке менен басты
Синонимдери
[түзөтүү]Антонимдери
[түзөтүү]Гиперонимдери
[түзөтүү]- -
Тектеш сөздөрү
Жакын тектеш сөздөрү
- Зат атоочтор: баскыч, басма, басым, баскынчы, басмакана, басылыш, басык, басмачы, бастырма
- Сын атоочтор: басымдуу, басырыктуу, басма, басыңкы, баскынчыл
- Этиштер: бастыруу, басылуу, басынуу, басып алуу, басып чыгаруу, басмырлоо
- Тактоочтор: баса, баса-турса, басып-басып
- Эркелетүү/Кичирейтүү: баса гой
- Кемсинтүү: баскынчы
- Башка формалары: басты, басат, баскан, басып, баскылап
Этимологиясы
[түзөтүү]Байыркы түрк тилиндеги бас- («кысуу», «салмак салуу», «басуу») тамырынан келип чыккан.
Фразеологизмдер жана туруктуу сөз айкаштары
- бас киши
- баска түшүү
- маанайы бас
- бас келүү
- жумуртка басуу
- кийиз басуу
- кырман басуу
- басып өтүү
- ууру басуу
- ат баспайм деген жерин үч басат
- жан баспаган
- басар жолуң
- көп баскан аяк бок басат
- суу баскан жер
- дөөлөт басса, эт басат; мээнет басса, бит басат
- алдыңды бала бассын, артыңды мал бассын!
- басып чыгаруу
- үнүн басуу
- ачуу басуу
- басып алуу
- басып кирүү
- көөрүк басуу
- басса-турса
- баскан-турган
Орусча
[түзөтүү]
- идти, шагать, ходить
- давить, нажимать, прижимать
- печатать, издавать
- высиживать (яйца)
- захватывать, накрывать, окутывать
- затоплять, наполнять, наводнять
- подавлять, успокаивать, убавлять
- нападать, попирать, топтать
- бить, крыть (карту)